Kaygı mı, Anksiyete Bozukluğu mu? Aralarındaki Fark Nedir?

Günlük yaşamın doğal bir parçası olan kaygı, zaman zaman hepimizin deneyimlediği bir duygudur. Sınav öncesinde, önemli bir toplantıdan önce ya da belirsiz bir durumla karşılaştığımızda kaygı hissetmemiz normaldir. Ancak bu duygu sürekli hale geldiğinde, yaşam kalitesini düşürdüğünde ve günlük işlevselliği etkilediğinde anksiyete bozukluğundan söz edilebilir.

Kaygı Nedir?

Kaygı, bireyin olası bir tehlikeye karşı zihinsel ve fiziksel olarak hazırlıklı olmasını sağlayan doğal bir savunma mekanizmasıdır. Uygun düzeyde yaşandığında dikkatimizi artırabilir, motivasyonumuzu destekleyebilir ve sorunlarla baş etmemizi kolaylaştırabilir.

Anksiyete Bozukluğu Nedir?

Anksiyete bozukluğu, kaygının yoğun, sürekli ve kontrol edilmesi güç bir hale gelmesidir. Kişi çoğu zaman gerçek bir tehdit bulunmasa bile sürekli kötü bir şey olacakmış hissi yaşayabilir. Bu durum iş yaşamını, sosyal ilişkileri ve günlük yaşamı olumsuz etkileyebilir.

En Sık Görülen Belirtiler

Anksiyete bozukluğu yaşayan kişilerde şu belirtiler görülebilir:

• Sürekli endişe ve olumsuz düşünceler
• Kalp çarpıntısı
• Nefes almakta güçlük hissi
• Kas gerginliği
• Uyku problemleri
• Dikkat dağınıklığı
• Huzursuzluk
• Çabuk yorulma

Belirtiler kişiden kişiye farklılık gösterebilir.

Ne Zaman Profesyonel Destek Alınmalıdır?

Aşağıdaki durumlarda bir ruh sağlığı uzmanına başvurmanız faydalı olabilir:

• Kaygı haftalar veya aylar boyunca devam ediyorsa,
• Günlük yaşamınızı etkiliyorsa,
• İş, okul veya aile yaşamınızda sorunlara yol açıyorsa,
• Kaçınma davranışları geliştirmeye başladıysanız,
• Fiziksel belirtiler yaşam kalitenizi düşürüyorsa.

Erken dönemde alınan destek, belirtilerin kronikleşmesini önlemeye yardımcı olabilir.

Anksiyete Nasıl Tedavi Edilir?

Anksiyete bozukluklarının tedavisinde bilimsel olarak etkili olduğu gösterilen psikoterapi yöntemleri bulunmaktadır.

Özellikle Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT), kaygıya neden olan düşünce kalıplarını fark etmeye ve daha işlevsel düşünme becerileri geliştirmeye yardımcı olur.

Şema Terapi ise çocukluk döneminden gelen ve yaşam boyu tekrar eden duygu, düşünce ve davranış örüntülerini anlamaya odaklanır. Özellikle uzun süredir devam eden ilişki problemleri, özgüven sorunları ve tekrarlayan yaşam döngülerinde etkili bir yaklaşım sunabilir.

Sonuç

Kaygı yaşamın doğal bir parçasıdır. Ancak sürekli hale geldiğinde ve yaşamınızı sınırlandırmaya başladığında bununla tek başınıza mücadele etmek zorunda değilsiniz. Doğru değerlendirme ve uygun terapi süreciyle kaygının yönetilmesi mümkündür.

Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) Nedir? Düşüncelerimiz Duygularımızı Nasıl Etkiler?

Bazen yaşadığımız bir olaydan çok, o olaya verdiğimiz anlam bizi etkiler. Aynı durum iki farklı kişide tamamen farklı duygular ortaya çıkarabilir. Bunun önemli nedenlerinden biri, zihnimizden geçen düşüncelerdir.

Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT); düşünceler, duygular ve davranışlar arasındaki ilişkiyi anlamaya ve kişiye zorlanma yaşatan düşünce ve davranış örüntülerini ele almaya odaklanan yapılandırılmış bir psikoterapi yaklaşımıdır.

Aklından geçmesi, doğru olduğu anlamına gelmez

Gün içinde zihnimizden çok sayıda düşünce geçer. Bunların bir kısmı o kadar hızlı ortaya çıkar ki onları sorgulamadan doğru kabul edebiliriz. BDT’de bunlar sıklıkla otomatik düşünceler çerçevesinde ele alınır.

Örneğin bir arkadaşınız mesajınıza uzun süre cevap vermediğinde zihninizden:

“Bana kızdı.”
“Yanlış bir şey söyledim.”
“Artık benimle görüşmek istemiyor.”

gibi düşünceler geçebilir.

Ortada henüz bunları doğrulayan yeterli bilgi bulunmasa bile bu düşünceler kaygı, üzüntü veya reddedilmişlik hislerini tetikleyebilir. Ardından tekrar tekrar telefonu kontrol etmek, karşı taraftan uzaklaşmak veya güvence aramak gibi davranışlar ortaya çıkabilir.

Burada basit bir döngü oluşur:

Olay → Düşünce → Duygu → Davranış

BDT’nin amaçlarından biri kişinin bu bağlantıları fark edebilmesini sağlamaktır.

Bilişsel çarpıtmalar

Bazı düşünme biçimleri özellikle stresli dönemlerde daha sık ortaya çıkabilir.

Felaketleştirme:
“Bu görüşme kötü geçerse her şey mahvolacak.”

Zihin okuma:
“Benim yetersiz olduğumu düşünüyor.”

Ya hep ya hiç düşünme:
“Mükemmel yapamadıysam başarısız oldum.”

Kişiselleştirme:
“Keyfi bozuksa kesin benim yüzümden.”

BDT’de amaç kişiye sürekli “pozitif düşünmeyi” öğretmek değildir. Daha çok düşünceleri kanıtlar, alternatif açıklamalar ve gerçekçilik açısından değerlendirebilme becerisini geliştirmektir.

BDT hangi konularda kullanılabilir?

BDT; kaygı bozuklukları, depresyon, obsesif kompulsif bozukluk, panik belirtileri ve çeşitli psikolojik güçlüklerin ele alınmasında kullanılabilen, üzerine geniş ölçüde araştırma yapılmış psikoterapi yaklaşımlarından biridir.

Ancak terapi süreci kişinin yaşadığı güçlüğe, ihtiyaçlarına ve değerlendirmeye göre şekillenir. Her kişi için aynı yöntem veya aynı süreç uygulanmaz.

Şema Terapi ve BDT birlikte nasıl düşünülebilir?

BDT, kişinin bugün ortaya çıkan düşünce ve davranış örüntülerini fark etmesine güçlü bir çerçeve sunarken; Şema Terapi, bazı tekrar eden örüntülerin daha erken dönem deneyimleriyle ve temel duygusal ihtiyaçlarla ilişkisini anlamaya yardımcı olabilir.

Örneğin:

“Mesajıma cevap vermedi, demek ki beni artık istemiyor.”

düşüncesini BDT perspektifinden otomatik düşünceler ve bilişsel süreçler üzerinden inceleyebiliriz.

Aynı düşüncenin farklı ilişkilerde tekrar tekrar ortaya çıkması ise terk edilme gibi şemalarla ilişkili olabilir.

Bu nedenle terapi yalnızca “Ne düşünüyorum?” sorusuyla sınırlı kalmayabilir.

“Neden zihnim tekrar tekrar buraya gidiyor?” sorusu da önemli olabilir.

Değişim, düşüncelerimizi fark etmekle başlayabilirZihnimizden geçen her düşünce bir gerçek değildir. Ancak sorgulamadan gerçek kabul ettiğimiz düşünceler duygularımızı, davranışlarımızı ve ilişkilerimizi etkileyebilir .BDT, bu otomatik süreçleri fark etmeyi ve daha işlevsel düşünme ve davranış biçimleri geliştirmeyi hedefler.Düşüncelerimizi seçemediğimiz anlar olabilir; fakat onlarla nasıl ilişki kuracağımız üzerinde çalışabilirizPsikolog Bartu Doğan
Şema Terapi & Bilişsel Davranışçı TerapiTerapi süreci ve uygunluk hakkında bilgi almak için iletişime geçebilirsiniz.

Şema Terapi Nedir? Geçmiş Deneyimler Bugünkü İlişkilerimizi Nasıl Etkiler?

Benzer ilişkilerin içinde kendimizi bulabilir, terk edilmekten yoğun şekilde korkabilir, başkalarının onayına ihtiyaç duyabilir ya da ne kadar çabalarsak çabalayalım kendimizi yeterli hissetmeyebiliriz.

Peki neden bazı düşünce, duygu ve ilişki kalıpları tekrar eder?

Bu sorunun yanıtlarından biri, şema terapi yaklaşımında ele alınan erken dönem uyumsuz şemalarla ilişkili olabilir.

Şema Terapi Nedir?

Şema terapi; kişinin çocukluk ve ergenlik dönemindeki deneyimleriyle şekillenebilen, yetişkinlik döneminde ise düşüncelerini, duygularını, davranışlarını ve ilişkilerini etkileyebilen örüntüleri anlamaya odaklanan bütünleştirici bir psikoterapi yaklaşımıdır.

Şemalar, kendimiz ve diğer insanlar hakkında geliştirdiğimiz derin ve kalıcı örüntüler olarak düşünülebilir.

Örneğin kişi içten içe:

“Bir gün beni terk edecekler.”

“Yeterince iyi değilim.”

“İhtiyaçlarımı söylersem insanlar benden uzaklaşır.”

“Sevilmek için başkalarını memnun etmeliyim.”

gibi düşünceler taşıyabilir.

Bunlar her zaman bilinçli olarak düşündüğümüz cümleler değildir. Ancak bazı durumlarda verdiğimiz tepkileri etkileyebilirler.

Şemalar Nasıl Oluşur?

Çocukluk döneminde güven, sevgi, kabul görme, sınırlar, özerklik ve duyguların ifade edilmesi gibi temel duygusal ihtiyaçların nasıl karşılandığı önemlidir.

Bu ihtiyaçların çeşitli nedenlerle yeterince karşılanamaması, bazı şemaların gelişmesine katkıda bulunabilir.

Örneğin çocukluk döneminde önemli kişilerin sık sık uzaklaşması veya ilişkilerin öngörülemez olması, ilerleyen yıllarda terk edilme ile ilişkili hassasiyetlerin ortaya çıkmasına katkı sağlayabilir.

Sürekli eleştirilen veya kendisini yetersiz hissettiren deneyimler yaşayan bir kişi ise yetişkinlik döneminde başarılarına rağmen kendisini yeterli hissetmekte zorlanabilir.

Geçmiş, Bugünkü İlişkilerimizi Nasıl Etkileyebilir?

Şemalar özellikle yakın ilişkilerde daha görünür hale gelebilir.

Partnerin mesajına geç cevap vermesi sıradan bir durumken, terk edilme konusunda hassas olan bir kişi bunu:

“Artık beni istemiyor.”

şeklinde yorumlayabilir.

Bunun sonucunda yoğun kaygı yaşayabilir, daha fazla güvence arayabilir veya tam tersine incinmemek için karşı taraftan uzaklaşabilir.

Böylece kişinin korktuğu durum ile bu korkuya verdiği tepki birbirini besleyen bir döngü oluşturabilir.

Şema Terapinin Amacı Nedir?

Şema terapinin amacı geçmişi suçlamak değildir.

Amaç; bugün yaşanan sorunların altında bulunan örüntüleri fark etmek, bunların hangi durumlarda tetiklendiğini anlamak ve kişinin ihtiyaçlarını daha sağlıklı yollarla karşılayabilmesine yardımcı olmaktır.

Terapi sürecinde kişi zamanla “Neden hep aynı şeyi yaşıyorum?” sorusunun yerine:

“Bu durum bende neyi tetikliyor ve buna farklı nasıl karşılık verebilirim?”

sorusunu koymaya başlayabilir.

Değişim Fark Etmekle Başlar

Geçmiş deneyimlerimiz bizi etkileyebilir; ancak geçmişimiz geleceğimizi tek başına belirlemek zorunda değildir.

Tekrar eden ilişki problemleri, terk edilme korkusu, yetersizlik duygusu, yoğun onay ihtiyacı veya benzer duygusal döngüler yaşıyorsanız, bunların altında bulunan örüntüleri anlamak önemli bir başlangıç olabilir.

Bazen değiştirmekte zorlandığımız şey, henüz fark etmediğimiz bir şemadır.

Psikolog Bartu Doğan
Şema Terapi & Bireysel Psikoterapi

İlişkiler, kaygı ve tekrar eden duygusal örüntüler üzerine psikoterapi desteği hakkında bilgi almak için iletişime geçebilirsiniz.